- Canada chưa từng đưa ra một định nghĩa chính thức về “AI chủ quyền”, mà để khái niệm này hình thành rời rạc qua các quyết định tài trợ trung tâm dữ liệu, đối tác cloud nội địa và yêu cầu lưu trú dữ liệu.
- Theo tác giả Joshua van Es, cách tiếp cận này khiến “chủ quyền” bị áp dụng thiếu nhất quán, dựa vào vị trí hạ tầng hơn là quyền kiểm soát thực sự.
- Bộ trưởng AI Canada Evan Solomon mô tả AI như bước ngoặt mang tầm vóc Gutenberg, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lực, tri thức và năng lực quốc gia.
- Tuy nhiên, các dự án được gọi là “AI chủ quyền” như mở rộng của Nokia tại Ottawa, hay trung tâm dữ liệu của Microsoft, chủ yếu được đánh giá qua việc đặt tại Canada và tạo việc làm trong nước.
- Những câu hỏi cốt lõi như ai nắm khóa mã hóa, ai có quyền truy cập quản trị, hay luật pháp nào chi phối hệ thống gần như bị bỏ ngỏ.
- Điều này tạo động lực cho startup Canada ưu tiên triển khai nhanh trên nền tảng nước ngoài, đáp ứng yêu cầu hình thức, trong khi quyền kiểm soát kỹ thuật và pháp lý bị đẩy ra ngoài.
- Ví dụ điển hình là đầu tư của chính phủ vào Cohere, nhưng hạ tầng compute lại do CoreWeave của Mỹ vận hành, chịu luật Mỹ.
- Hệ quả lâu dài là doanh nghiệp có thể “Canada về văn hóa”, nhưng bị chi phối bởi quy trình pháp lý và vận hành nước ngoài, làm suy yếu khả năng phục vụ khu vực công và các ngành nhạy cảm.
- Tác giả cho rằng chủ quyền công nghệ phải được đo bằng “authority” – quyền quyết định cuối cùng khi khủng hoảng, tranh chấp hay yêu cầu an ninh phát sinh.
📌 Canada chưa từng đưa ra một định nghĩa chính thức về “AI chủ quyền”, mà để khái niệm này hình thành rời rạc qua các quyết định tài trợ trung tâm dữ liệu, đối tác cloud nội địa và yêu cầu lưu trú dữ liệu. Do vậy “chủ quyền” bị áp dụng thiếu nhất quán, dựa vào vị trí hạ tầng hơn là quyền kiểm soát thực sự. Doanh nghiệp sẽ tối ưu cho triển khai nhanh trên nền tảng nước ngoài, đáp ứng yêu cầu địa lý trong khi không có quyền kiểm soát kỹ thuật và pháp lý. Ví dụ đầu tư của chính phủ vào công ty Cohere, nhưng hạ tầng tính toán lại do CoreWeave của Mỹ vận hành, chịu luật Mỹ. Nếu Canada muốn xây dựng hệ sinh thái AI bền vững, tiêu chuẩn chủ quyền cần chuyển từ “ở đâu” sang “ai nắm quyền”, để giá trị, tri thức và năng lực chiến lược thực sự tích lũy trong nước.
Tổng hợp.
