- Một nghiên cứu mới cho thấy việc nhân cách hóa AI như “nhân viên” hoặc “đồng đội” trong doanh nghiệp có thể gây ra nhiều hệ quả tiêu cực ngoài dự kiến.
- Các công ty ngày càng đưa AI agent vào sơ đồ tổ chức, đặt tên, giao chức danh và thậm chí xem như thành viên chính thức trong đội ngũ làm việc.
- Trong khảo sát với 1.261 quản lý và lãnh đạo tại Mỹ, Canada và EU, có 31% cho biết công ty của họ đã gọi AI là “teammate” hoặc “employee”, còn 23% đã đưa AI vào sơ đồ tổ chức.
- Một ví dụ được nêu là AI “Scout” trong bộ phận HR có thể tự động sàng lọc hồ sơ, phỏng vấn vòng đầu và đề xuất ứng viên giống một nhân viên tuyển dụng cấp thấp.
- Tuy nhiên, nghiên cứu phát hiện khi AI được xem như nhân viên, mức độ trách nhiệm cá nhân của con người giảm 9 điểm phần trăm, trong khi trách nhiệm bị đẩy sang AI tăng 8 điểm phần trăm.
- Các nhân viên bắt đầu đổ lỗi cho AI thay vì con người quản lý hệ thống khi sai sót xảy ra, làm mờ ranh giới trách nhiệm trong tổ chức.
- Việc xem AI như đồng nghiệp cũng khiến nhu cầu chuyển công việc lên cấp trên để kiểm tra lại tăng 44%, tạo thêm vòng rà soát và giảm hiệu suất làm việc.
- Người tham gia nghiên cứu phát hiện ít lỗi hơn 18% khi tài liệu được ghi là do “AI employee” tạo ra thay vì “AI tool”.
- Nghiên cứu liên hệ hiện tượng này với “AI brain fry” — trạng thái mệt mỏi tinh thần do giám sát AI quá mức, khiến nhân viên dễ bỏ sót lỗi nghiêm trọng hơn.
- Các nhà quản lý cũng cảm thấy bất an nghề nghiệp hơn: mức lo ngại mất việc tăng 7%, còn niềm tin vào cách công ty triển khai AI giảm 10%.
- Một số nhân viên cho rằng việc đưa AI vào sơ đồ tổ chức khiến họ cảm thấy vai trò của mình có thể bị thay thế hoàn toàn.
- Đáng chú ý, nghiên cứu kết luận việc nhân cách hóa AI không giúp tăng đáng kể mức độ chấp nhận AI trong doanh nghiệp.
- Yếu tố thúc đẩy sử dụng AI hiệu quả hơn lại đến từ lãnh đạo trực tiếp tích cực làm gương và tích hợp AI vào công việc hàng ngày.
- Báo cáo khuyến nghị doanh nghiệp cần xác định rõ trách nhiệm của con người, thiết kế lại quy trình làm việc và xem AI là công cụ tự động hóa thay vì “nhân viên thực thụ”.
📌 Nghiên cứu cho thấy việc gọi AI là “nhân viên” có thể làm suy giảm trách nhiệm cá nhân, giảm chất lượng kiểm tra công việc và tạo tâm lý bất an trong tổ chức. Dù AI agent ngày càng tự động và thông minh hơn, các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp nên xem AI là hệ thống hỗ trợ thay vì đồng nghiệp ngang hàng với con người. Khảo sát trên 1.261 lãnh đạo cho thấy xu hướng nhân cách hóa AI đang lan rộng, nhưng lại không giúp tăng adoption đáng kể. Giá trị thật của AI sẽ đến từ việc thiết kế lại vai trò con người, tăng năng lực giám sát và giữ trách nhiệm cuối cùng thuộc về nhân viên thật.
Tổng hợp
