- Ả Rập Saudi đang đặt cược lớn vào AI chủ quyền (sovereign AI) bằng cách phát triển mô hình “data embassy” – đại sứ quán dữ liệu, trong đó dữ liệu của quốc gia khác được lưu trữ tại Saudi nhưng vẫn chịu sự quản lý pháp lý của nước sở hữu.
- Khái niệm này lần đầu được Estonia triển khai năm 2017, tiếp đó là Monaco, với cả hai đều đặt trung tâm dữ liệu tại Luxembourg để bảo vệ dữ liệu quốc gia trước rủi ro mạng và khí hậu.
- Với nguồn năng lượng mặt trời dồi dào và địa thế kết nối châu Âu – Trung Đông – châu Á, Riyadh muốn xuất khẩu dữ liệu thay vì dầu mỏ, trở thành trung tâm lưu trữ cho các nước có nhu cầu bảo vệ dữ liệu nhạy cảm.
- Tuy nhiên, hạn chế lớn là thiếu nước làm mát hệ thống, cùng với việc chưa có khung pháp lý quốc tế cho loại hình trung tâm này.
- Giáo sư Viktor Mayer-Schönberger (ĐH Oxford) nhận định mô hình này “phụ thuộc hoàn toàn vào niềm tin giữa các quốc gia”, do cần hiệp ước song phương phức tạp để quy định quyền truy cập và xét xử.
- Để dẫn đầu, Saudi đã giới thiệu “Global AI Hub Law” vào tháng 4/2025, đề xuất 3 cấp độ bảo hộ pháp lý cho data embassies – từ toàn quyền độc lập đến hỗn hợp, có sự hỗ trợ của tòa án Saudi.
- Nếu được thông qua, Saudi sẽ trở thành quốc gia G20 đầu tiên có khung pháp lý riêng cho đại sứ quán dữ liệu.
- Đây cũng là phần trong quan hệ đối tác chiến lược AI Mỹ–Saudi, bao gồm “xây dựng và phát triển hạ tầng AI tiên tiến”. Dù chưa có thỏa thuận cụ thể với Washington, Riyadh đang tận dụng lợi thế chi phí thấp về đất, năng lượng và vốn để thu hút các đối tác phương Tây.
- Palo Alto Networks nhận định “chủ quyền dữ liệu” hiện vẫn là khái niệm chưa rõ ràng, khác nhau giữa các quốc gia châu Âu, trong khi data embassy có thể xem là một phiên bản mở rộng của quyền ngoài lãnh thổ theo chuẩn GDPR.
- Chi phí rẻ, điện năng dồi dào, và vị trí chiến lược khiến Saudi trở thành điểm đến lý tưởng cho các trung tâm dữ liệu phục vụ châu Âu – đặc biệt trong bối cảnh lục địa này thiếu điện cho AI.
- Tuy vậy, giới chuyên gia vẫn chia rẽ: một bên coi đây là bước ngoặt định hình lại chủ quyền kỹ thuật số toàn cầu, trong khi bên khác cảnh báo rủi ro an ninh và pháp lý nếu không có hiệp ước song phương rõ ràng.
📌 Ả Rập Xê Út đang đặt cược lớn vào AI chủ quyền bằng cách phát triển mô hình đại sứ quán dữ liệu, trong đó dữ liệu của quốc gia khác được lưu trữ tại Saudi nhưng vẫn chịu sự quản lý pháp lý của nước sở hữu. Ả Rập Xê Út đã đề xuất “Luật AI hub toàn cầu” vào tháng 4/2025, đề xuất 3 cấp độ bảo hộ pháp lý cho đại sứ quán dữ liệu: từ toàn quyền tự chủ đến bảo vệ pháp lý hỗn hợp, có sự hỗ trợ của tòa án Ả rập Xê Út. Nếu luật được thông qua thì Ả rập Xê Út sẽ trở thành quốc gia G20 đầu tiên có khung pháp lý riêng cho đại sứ quán dữ liệu.
Tổng hợp.
