- AI tạo sinh đang được tích hợp sâu vào công việc hằng ngày, từ động não ý tưởng, khám phá phương án, tóm tắt thông tin đến đẩy nhanh tiến độ dự án.
- Dù được kỳ vọng thúc đẩy sáng tạo, khảo sát Gallup cho thấy chỉ 26% nhân viên sử dụng AI tạo sinh cảm nhận sự cải thiện về khả năng sáng tạo.
- Nghiên cứu mới công bố tháng 1.2026 chỉ ra rằng AI chỉ thực sự tăng cường sáng tạo cho một nhóm nhân viên nhất định, không phải tất cả.
- Yếu tố then chốt là metacognition – khả năng lập kế hoạch, theo dõi, đánh giá và điều chỉnh quá trình tư duy của bản thân.
- AI tạo sinh giúp mở rộng nguồn tri thức bằng cách cung cấp lượng thông tin lớn trong thời gian ngắn, hỗ trợ tổng hợp ý tưởng liên ngành.
- AI còn giúp giải phóng năng lực nhận thức khi xử lý các tác vụ lặp lại như tóm tắt, xử lý dữ liệu, soạn thảo nội dung.
- Tuy nhiên, chỉ những nhân viên có metacognition cao mới biết cách tận dụng AI để bù đắp lỗ hổng kiến thức và quản lý tải nhận thức.
- Nhân viên metacognition thấp thường chấp nhận câu trả lời đầu tiên của AI, ít kiểm tra độ chính xác hay tính phù hợp.
- Thí nghiệm thực địa với 250 nhân viên tại một công ty tư vấn công nghệ ở Trung Quốc cho thấy: AI chỉ làm tăng tính mới và tính hữu ích của ý tưởng ở nhóm metacognition cao.
- Với nhóm metacognition thấp, việc có hay không AI gần như không tạo khác biệt về sáng tạo.
- Kết quả được đo bằng đánh giá của quản lý và của các giám khảo độc lập bên ngoài.
- Nghiên cứu nhấn mạnh: vấn đề không nằm ở việc có dùng AI hay không, mà ở cách con người tư duy khi dùng AI.
- Các tổ chức cần song song triển khai AI và đào tạo kỹ năng metacognition cho nhân viên.
- Những biện pháp được đề xuấtgồm đào tạo ngắn hạn, checklist tư duy, thiết kế quy trình làm việc mang tính lặp và phản biện với AI.
- Nghiên cứu cũng lưu ý các hạn chế: phạm vi một công ty, thời gian ngắn một tuần và chưa xét tác động dài hạn.
- 📌 Nghiên cứu mới công bố tháng 1.2026 chỉ ra rằng AI chỉ thực sự tăng cường sáng tạo cho một nhóm nhân viên nhất định, không phải tất cả. Chỉ những ai có metacognition mạnh mới tận dụng được AI để mở rộng tri thức và giải phóng năng lực nhận thức, từ đó tạo ra ý tưởng mới và hữu ích hơn. Metacognition là khả năng lập kế hoạch, theo dõi, đánh giá và điều chỉnh quá trình tư duy của bản thân. Nhân viên metacognition thấp thường chấp nhận câu trả lời đầu tiên của AI, ít kiểm tra độ chính xác hay tính phù hợp. Vấn đề không nằm ở việc có dùng AI hay không, mà ở cách con người tư duy khi dùng AI.
Tổng hợp
