- Trong bài bình luận trên The Guardian ngày 10/11/2026, nhà phân tâm học Robin Kirman cảnh báo rằng ngay cả AI được thiết kế để hỗ trợ học tập và bảo vệ trẻ em vẫn có thể ảnh hưởng đến quá trình hình thành bản sắc và khả năng tư duy độc lập.
- Theo tác giả, Teen Mode của ChatGPT được thiết kế để hạn chế nội dung nguy hiểm, thông báo cho phụ huynh về nguy cơ tự gây hại và ngăn chatbot tự nhận có cảm xúc hoặc đóng vai người bạn thân thiết của trẻ.
- Công cụ Study Mode sử dụng phương pháp đối thoại kiểu Socrates, đặt câu hỏi và hướng dẫn học sinh tự tìm lời giải thay vì cung cấp đáp án trực tiếp. Cách tiếp cận này có thể giúp trẻ phát triển tư duy và giảm phụ thuộc vào câu trả lời có sẵn.
- Tuy nhiên, Kirman cho rằng vấn đề sâu xa không chỉ là suy giảm kỹ năng nhận thức mà còn là nguy cơ trẻ không hình thành được niềm tin vững chắc vào suy nghĩ, cảm xúc và khả năng phán đoán của bản thân.
- Dựa trên lý thuyết của nhà phân tâm học Donald Winnicott, tác giả lập luận trẻ cần môi trường chăm sóc “đủ tốt”, không phải hoàn hảo. Những giới hạn và thiếu sót của người lớn tạo cơ hội để trẻ tự giải quyết khó khăn và phát triển tính độc lập.
- AI luôn sẵn sàng, kiên nhẫn và phản hồi phù hợp có thể trở thành người hướng dẫn quá hoàn hảo. Khi mọi quá trình suy nghĩ đều có AI đồng hành, thanh thiếu niên có nguy cơ thiếu trải nghiệm tự đối mặt với sự không chắc chắn và tự hình thành quan điểm.
- Tác giả viện dẫn lý thuyết của Peter Blos, nhấn mạnh tuổi vị thành niên là giai đoạn tách khỏi ảnh hưởng tư duy của cha mẹ và người có thẩm quyền để xây dựng bản sắc riêng. Việc liên tục nhận hướng dẫn từ AI có thể cản trở quá trình này.
- Kirman thừa nhận Study Mode có thể mở rộng cơ hội tiếp cận hỗ trợ học tập chất lượng cao, đặc biệt với học sinh thiếu giáo viên hoặc gia sư. Tuy nhiên, tác giả đặt câu hỏi liệu trẻ có thực sự giảm phụ thuộc khi AI ngày càng hiện diện trong mọi hoạt động.
- Bài viết kết luận rằng việc tự suy nghĩ, mắc sai lầm và vượt qua cảm giác khó chịu khi chưa biết câu trả lời là trải nghiệm thiết yếu để con người hình thành ý thức về năng lực và bản sắc cá nhân.
📌 Bài viết đặt ra thách thức mới cho AI giáo dục: Bảo vệ trẻ em không chỉ là ngăn nội dung độc hại hoặc hướng dẫn giải bài tập mà còn phải duy trì không gian để trẻ tự suy nghĩ, nghi ngờ và hình thành chính kiến. AI có thể là gia sư kiên nhẫn nhưng sự hỗ trợ liên tục cũng có nguy cơ tạo phụ thuộc. Hàm ý quan trọng là thiết kế AI giáo dục cần khuyến khích học sinh từng bước tự chủ, có thời gian học tập không dùng AI và được đánh giá bằng năng lực tư duy độc lập.
Tổng hợp.

