- Nghiên cứu giới thiệu chỉ số mới gọi là observed exposure để đo rủi ro thay thế lao động bởi AI, kết hợp khả năng lý thuyết của LLM với dữ liệu sử dụng thực tế, ưu tiên các trường hợp tự động hóa hoàn toàn và ứng dụng trong công việc.
- Phân tích dựa trên ba nguồn dữ liệu gồm cơ sở dữ liệu nghề nghiệp O*NET với khoảng 800 nghề tại Mỹ, dữ liệu sử dụng AI trong Anthropic Economic Index và đánh giá khả năng tự động hóa nhiệm vụ từ nghiên cứu năm 2023.
- Thang đo β đánh giá khả năng AI tăng tốc công việc: β=1 nếu LLM có thể tăng tốc gấp đôi, β=0,5 nếu cần thêm công cụ hỗ trợ, và β=0 nếu không thể tự động hóa.
- Kết quả cho thấy AI hiện mới khai thác một phần nhỏ khả năng lý thuyết. Ví dụ nhóm nghề Computer & Math có 94% nhiệm vụ có thể được LLM hỗ trợ nhưng mức sử dụng thực tế chỉ khoảng 33%.
- Các nghề có mức phơi nhiễm cao nhất gồm lập trình viên máy tính với 75% nhiệm vụ có thể tự động hóa, nhân viên chăm sóc khách hàng và nhân viên nhập liệu với khoảng 67%.
- Khoảng 30% lao động gần như không bị tác động bởi AI vì nhiệm vụ không xuất hiện trong dữ liệu sử dụng, gồm đầu bếp, thợ sửa xe máy, nhân viên cứu hộ, bartender và rửa bát.
- So sánh với dự báo của Cục Thống kê Lao động Mỹ cho thấy nghề có phơi nhiễm AI cao có xu hướng tăng trưởng việc làm thấp hơn đến năm 2034.
- Cứ mỗi 10 điểm phần trăm tăng mức phơi nhiễm, tốc độ tăng trưởng việc làm dự báo giảm khoảng 0,6 điểm phần trăm.
- Lao động trong nhóm nghề bị ảnh hưởng nhiều thường lớn tuổi hơn, có tỷ lệ nữ cao hơn 16 điểm phần trăm, thu nhập trung bình cao hơn 47% và có trình độ học vấn cao hơn.
- Người có bằng sau đại học chiếm 17,4% trong nhóm phơi nhiễm cao, gần gấp 4 lần nhóm ít phơi nhiễm chỉ 4,5%.
- Phân tích dữ liệu thất nghiệp tại Mỹ từ 2016 đến nay cho thấy chưa có bằng chứng AI làm tăng thất nghiệp kể từ khi ChatGPT xuất hiện cuối năm 2022.
- Tuy nhiên, dữ liệu tuyển dụng cho thấy dấu hiệu ban đầu: tỷ lệ lao động trẻ 22–25 tuổi được tuyển vào các nghề phơi nhiễm AI cao đã giảm khoảng 14% so với năm 2022.
📌 Nghiên cứu cho thấy AI vẫn cách xa khả năng lý thuyết và chưa gây thất nghiệp quy mô lớn. Tuy nhiên, các nghề như lập trình, dịch vụ khách hàng và phân tích tài chính đang có mức phơi nhiễm cao. Nhóm lao động bị ảnh hưởng thường có thu nhập cao hơn 47% và học vấn cao hơn. Dữ liệu từ 2016–2025 cho thấy thất nghiệp chưa tăng, nhưng tỷ lệ tuyển dụng lao động trẻ vào các nghề dễ bị AI thay thế đã giảm khoảng 14%, báo hiệu tác động sớm của AI.
Tổng hợp
