- Các mô hình AI như ChatGPT, Gemini và Claude được huấn luyện trên kho dữ liệu khổng lồ gồm sách, bài báo, công trình nghiên cứu và nhiều nội dung trên Internet, trong đó có nhiều tác phẩm có bản quyền mà tác giả không hề biết hoặc đồng ý.
- Theo các chuyên gia pháp lý, câu hỏi liệu việc sử dụng sách có bản quyền để huấn luyện AI có hợp pháp hay không vẫn chưa có câu trả lời dứt khoát vì luật bản quyền hiện hành chưa theo kịp công nghệ.
- Năm 2025, Thẩm phán William Alsup yêu cầu Anthropic bồi thường 1,5 tỷ USD cho một nhóm tác giả vì sử dụng sách bị sao chép trái phép từ các thư viện lậu để huấn luyện AI.
- Tuy nhiên, phán quyết lại xác định bản thân việc huấn luyện AI trên các tác phẩm có bản quyền là hợp pháp; Anthropic bị xử phạt vì nguồn dữ liệu vi phạm bản quyền chứ không phải vì hoạt động huấn luyện.
- Thẩm phán ví quá trình AI học từ hàng nghìn tỷ từ ngữ giống như một nhà văn đọc nhiều tác phẩm để sáng tạo nội dung mới, thay vì sao chép nguyên bản.
- Một số chuyên gia nhận định phán quyết này có lợi cho ngành AI vì luật bản quyền chủ yếu điều chỉnh hành vi sao chép chứ không cấm việc đọc, tiếp nhận hay học hỏi từ tác phẩm.
- Luật bản quyền của Mỹ được ban hành từ năm 1976 nên các tòa án hiện phải diễn giải những quy định cũ để xử lý các tranh chấp mới liên quan đến AI.
- Nhiều vụ kiện xoay quanh nguyên tắc sử dụng hợp lý (fair use), trong đó tòa xem xét mục đích sử dụng, mức độ biến đổi của nội dung, lượng tác phẩm được sử dụng và tác động tới thị trường.
- Trong vụ Thomson Reuters kiện Ross Intelligence, tòa kết luận việc sử dụng dữ liệu để xây dựng sản phẩm AI cạnh tranh trực tiếp không được coi là sử dụng hợp lý.
- Một phán quyết khác trong vụ Thaler kiện Perlmutter xác định tác phẩm được tạo hoàn toàn bằng AI không đủ điều kiện hưởng bản quyền, đồng thời đặt ra nhiều câu hỏi mới về cách xác định mức độ đóng góp của AI và con người.
📌 Khung pháp lý về bản quyền và AI vẫn đang trong giai đoạn hình thành. Dù một số phán quyết gần đây nghiêng về việc coi huấn luyện AI là hợp pháp nếu không vi phạm cách thu thập dữ liệu, các vụ kiện liên quan đến sử dụng hợp lý, cạnh tranh trực tiếp và quyền của tác giả vẫn tiếp tục diễn ra. Những quyết định hiện nay sẽ định hình cách ngành AI phát triển trong nhiều năm tới, nhưng chưa tạo ra tiền lệ pháp lý thống nhất.
Tổng hợp.
