Tại Hội thảo khoa học do Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức, ông Lê Duy Tiến – Chủ tịch Vietmetric đã đề xuất mô hình pháp lý “3 lớp bảo vệ” (Mô hình ABC). Đây được xem là khung tham chiếu quan trọng để gỡ bỏ tâm lý “sợ sai” của nhà quản lý và rủi ro pháp lý của doanh nghiệp trong cơ chế Sandbox.
Trong bối cảnh hiện nay, khi các công nghệ mới như AI, Blockchain hay UAV phát triển vũ bão, nhu cầu về một cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, thực tế triển khai tại Việt Nam vẫn còn nhiều điểm nghẽn. Nhằm tháo gỡ nút thắt này, Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ – Bộ Khoa học và Công nghệ đã tổ chức Hội thảo “Hoàn thiện môi trường pháp lý Sandbox theo phương pháp 3 lớp bảo vệ để thúc đẩy đổi mới sáng tạo ở Việt Nam”.
Tham dự sự kiện có đại diện các Cục, Vụ chức năng thuộc Bộ, cùng các “sếu đầu đàn” công nghệ như Viettel, BKAV, CMC. Với tư cách là đơn vị tư vấn chiến lược, ông Lê Duy Tiến, Chủ tịch HĐQT Vietmetric đã có bài tham luận dẫn dắt, chỉ ra nguyên nhân gốc rễ và giải pháp cho thực trạng Sandbox hiện nay.
Thực trạng: Khi “cơ chế” chưa theo kịp “thực chiến”
Mở đầu tham luận, đại diện Vietmetric thẳng thắn nhìn nhận: Dù Việt Nam đã có những bước đi ban đầu với Sandbox cho Mobile Money hay vận tải (Nghị định 10/2020/NĐ-CP), nhưng độ trễ chính sách vẫn quá lớn. Điển hình là lĩnh vực Fintech phải mất tới 5 năm để định hình khung pháp lý.
Ông Tiến chỉ rõ, nguyên nhân cốt lõi không nằm ở công nghệ, mà nằm ở “nỗi sợ”. Hiện tại, thiếu các quy định chi tiết để bảo vệ cán bộ cấp phép, khiến họ không dám ký duyệt vì sợ rủi ro pháp lý cá nhân. Đồng thời, doanh nghiệp cũng e ngại tham gia vì thiếu cơ chế bảo vệ khi sự cố xảy ra.
Mô hình “3 lớp bảo vệ” (ABC): Tư duy đột phá từ Vietmetric
Để giải quyết bài toán “con gà quả trứng” này, ông Lê Duy Tiến đã thay mặt nhóm nghiên cứu đề xuất phương pháp luận hoàn thiện khung pháp lý dựa trên Mô hình bảo vệ 3 lớp (ABC Model). Đây là điểm nhấn chuyên môn quan trọng nhất của hội thảo:
- Lớp A – Dám ký (Bảo vệ cán bộ quản lý): Cần chuẩn hóa quy trình xét duyệt hồ sơ Sandbox. Khi cán bộ thực hiện đúng quy trình chuẩn này, họ phải được miễn trừ trách nhiệm pháp lý cá nhân nếu rủi ro xảy ra. Điều này giúp cán bộ “yên tâm đặt bút phê duyệt”.
- Lớp B – Dám thử (Bảo vệ doanh nghiệp): Thiết lập “Vùng an toàn thực thi” (Safe Harbor). Doanh nghiệp khi vận hành thử nghiệm, nếu tuân thủ đúng các cam kết ban đầu, sẽ được miễn trừ các trách nhiệm hành chính hoặc kỷ luật trong trường hợp mô hình gặp sự cố ngoài ý muốn.
- Lớp C – Dám kết thúc (Bảo vệ hậu thử nghiệm): Một Sandbox thành công phải có lối ra. Cần cơ chế rõ ràng về việc chuyển tiếp sang chính sách chính thức hoặc phương án bồi thường, bảo hiểm rủi ro nếu phải dừng thử nghiệm.
Đề xuất này của Vietmetric đã nhận được sự đồng thuận cao từ các đại biểu, đặc biệt là quan điểm về việc xây dựng bộ mẫu hồ sơ chuẩn để các địa phương và bộ ngành dễ dàng áp dụng.
Tiếng nói từ thực tiễn và ưu tiên cho AI
Phiên thảo luận cũng ghi nhận những ý kiến xác đáng từ khối doanh nghiệp. Đại diện Viettel chia sẻ khó khăn trong việc xác định trách nhiệm hoàn thiện hồ sơ rủi ro khi thử nghiệm Drone giao hàng tại Bắc Ninh. Trong khi đó, CMC nêu vấn đề pháp lý hóc búa: Ai chịu trách nhiệm khi trợ lý AI đưa ra lời khuyên sai do dữ liệu bị “đầu độc”?.
Phản hồi các ý kiến này, ông Lê Duy Tiến nhấn mạnh rằng, bên cạnh một Nghị định khung làm chuẩn cho toàn quốc , Chính phủ cần ưu tiên xây dựng ngay Nghị định hướng dẫn Sandbox cho Trí tuệ nhân tạo (AI). Do tính chất xuyên ngành và tốc độ phát triển “thần tốc” của AI, nếu chờ đợi một luật chung hoàn chỉnh thì công nghệ đã thay đổi.
Kết luận
Hội thảo đã mở ra một hướng tiếp cận mới, thực dụng và an toàn hơn cho hoạt động đổi mới sáng tạo tại Việt Nam.
Với vai trò là “The AI-native company”, Vietmetric cam kết tiếp tục đồng hành cùng Bộ Khoa học và Công nghệ trong việc cụ thể hóa mô hình “3 lớp bảo vệ” thành các văn bản quy phạm pháp luật, giúp khơi thông dòng chảy công nghệ và đưa Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn của các mô hình kinh doanh mới.
