- Các nhà nghiên cứu cảnh báo AI tạo sinh có thể đang làm đồng nhất cách viết, tư duy, sáng tạo và giá trị văn hóa khi ngày càng nhiều người sử dụng các mô hình ngôn ngữ lớn.
- Một nghiên cứu ví hiện tượng này với quá trình “McDonaldization”, trong đó xã hội trở nên đồng nhất hơn nhờ tính hiệu quả và khả năng dự đoán của công nghệ.
- Thí nghiệm so sánh 22 mô hình ngôn ngữ lớn với 102 người cho thấy AI tạo ra ý tưởng khá độc đáo nhưng các câu trả lời giữa các mô hình lại giống nhau hơn so với giữa con người.
- Phân tích truyện ngắn do con người và 5 mô hình AI tạo ra cho thấy các tác phẩm AI tập trung quanh những mô-típ tương tự, còn tác phẩm của con người đa dạng hơn.
- Nghiên cứu năm 2024 phát hiện AI giúp người dùng viết truyện sáng tạo và hấp dẫn hơn, ngoại trừ nhóm tác giả giỏi nhất, nhưng đồng thời làm các câu chuyện trở nên giống nhau hơn.
- Một nghiên cứu năm 2025 và phân tích tổng hợp công bố tháng 4 kết luận AI đặc biệt làm giảm tính đa dạng trong giai đoạn hình thành ý tưởng, nhất là với các nhiệm vụ phức tạp hoặc nhiều ràng buộc.
- Phân tích hơn 400.000 bài báo khoa học cho thấy sau khi ChatGPT ra mắt cuối năm 2022, số bài báo trên mỗi tác giả tăng nhưng nội dung và phong cách ngôn ngữ cũng trở nên giống nhau hơn.
- Nghiên cứu trên tin tức địa phương, bản thảo arXiv và Reddit ghi nhận mức độ đa dạng trong phong cách viết giảm sau khi ChatGPT xuất hiện; việc AI sửa ngữ pháp còn làm mất nhiều dấu hiệu thể hiện cá tính, giá trị đạo đức và đặc điểm nhân khẩu học.
- Trong nghiên cứu với người tham gia tại Ấn Độ và Mỹ, tính năng tự động gợi ý từ khiến cách diễn đạt của hai nhóm trở nên giống nhau hơn và người Ấn Độ sử dụng ngôn ngữ gần với người Mỹ hơn.
- Một số nghiên cứu cho thấy AI không chỉ ảnh hưởng nội dung người dùng viết mà còn có thể tác động đến quan điểm chính trị và niềm tin của họ, với hiệu ứng kéo dài nhiều tuần ngay cả khi người dùng được cảnh báo về thiên lệch của AI.
- Các nhà nghiên cứu gọi hiện tượng người từng sử dụng AI vẫn tiếp tục đưa ra ý tưởng giống nhau sau hai tháng không còn dùng AI là “vết sẹo sáng tạo”.
- Nguyên nhân kỹ thuật được cho là AI ưu tiên các mẫu phổ biến trong dữ liệu huấn luyện, tối ưu theo phản hồi của con người và có nguy cơ suy giảm đa dạng khi tiếp tục học từ dữ liệu do AI tạo ra.
- Các giải pháp được đề xuất gồm đa dạng hóa dữ liệu huấn luyện, áp dụng phương pháp Diversity-Aware Reinforcement Learning (DARLING), thiết kế Prompt khuyến khích nhiều hướng giải quyết và cung cấp thêm bối cảnh văn hóa hoặc phong cách viết riêng của người dùng.
- Nhiều nhà khoa học cho rằng tác động hiện nay còn ở mức nhỏ nhưng sẽ trở nên đáng kể khi AI được sử dụng trên quy mô lớn, trong khi một số khác tin rằng con người vẫn có xu hướng tìm kiếm sự khác biệt và hình thành các tiểu văn hóa mới để chống lại sự đồng nhất.
📌Tạp chí Nature tổng hợp nhiều nghiên cứu cho thấy AI tạo sinh có thể làm giảm sự đa dạng trong ngôn ngữ, ý tưởng, sáng tạo và thậm chí ảnh hưởng đến cách con người hình thành quan điểm. Các bằng chứng từ 22 mô hình AI, 102 người tham gia và hơn 400.000 bài báo khoa học đều chỉ ra xu hướng đồng nhất gia tăng. Tuy nhiên, giới nghiên cứu cho rằng tác động hiện vẫn ở mức hạn chế và có thể được giảm bớt bằng cách cải tiến mô hình, đa dạng dữ liệu và khuyến khích người dùng duy trì bản sắc riêng khi sử dụng AI.
Tổng hợp.
